|
MANİLER
Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bendden meydana gelir.Dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Bir çok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık mani'dir.
Düz Mani: Yedişer heceli dört dizeden oluşur. Kafiyeleri çokluk cinassızdır. Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir. Cinaslı mani: Kesik manilerde eğer kafiye cinaslı ise bunlara cinaslı mani denir. Yedekli mani: Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir. Deyiş: İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır. Tepeltepe ve yöresinde en çok söylenen manilerin bazıları aşağıya çıkartılmıştır.
Güzeller düze düştü,
Zülüfler yüze düştü.
Eller çift çift gezerken,
Ayrılık bize düştü.
Arpa biçtim destem var,
Örtü serdim hastam var.
Karlı dağlar ardında,
Çubuk boylu yosmam var.
Bir kuş uçtu ormandan,
Geldi geççi harmandan.
Yar senin dediklerin,
Beni kesti dermandan.
Arpa ektim çöllere,
Yoldurmadım ellere.
Köy içinden yar sevdim,
Bildirmedim ellere.
Gaymalardan gayarım,
Yoktur benim ayarım.
Ben bu derdten ölürsem,
Kaderime sayarım.
Gevenin özü gibi,
Yanarım közü gibi.
Bir gün aşar giderim,
Seher yıldızı gibi.
Gül bülbüle sarılmış,
Gülüm güle sarılmış.
O benim nazlı yarim,
Ne dedim de darılmış.
Tencereler tam takır,
Kızın gözleri çakır.
O çakır gözlerine,
Kurban olsun o fakir.
Yaylanın anuğunu,
Elimde kuruturum.
Yar senin dediğini,
Ölürsem unuturum.
Armudu sekiz dildim,
Çamura düştü sildim.
Yar kıymetini bilmezdim,
Ayrı düşünce bildim.
Bülbül oldum dilim yok,
Mangal oldum külüm yok.
Senden ayrıldım ayrılalı,
Ağlamadık günüm yok.
Dam üstünde durayım,
Seni kime sorayım.
Yolladığın mektubu,
Ciğerime basayım.
Dere geliyor dere,
Kumunu sere sere.
Dere al götür beni,
Yarimin olduğu yer.
Karşı dağlar tepe tepe,
Karlar yağar sere serpe.
Ben yarimi göndermişim,
Gözlerinden öpe öpe. Cıgaramı yandırdım,
Pencereye kondurdum.
Uyuyan gözlerini,
Öptüm de uyandırdım
Güvercin göğsü beyaz,
Ayrı düşdük biz bu yaz.
Her taraftan vaz geçtik,
Mektubuma selam yaz.
Karanfilim gül beyaz,
Ayrı düştük biz bu yaz.
Eğer beni seversen,
Mektubunu sıkça yaz.
Maniye maraz derler,
Çil ördeğe gaz derler.
Yarinden ayrılana,
Yana yana gez derler.
Parmağımda mühür var,
Yüreğimde kahır var.
Senden ayrı düşeli,
Yüreğimde zehir var.
Sepet sepet yumurta,
Sündüz beni unutma.
Unutursan küserim,
Mektubunu keserim.
Yarına dün mü derim,
Yasa düğün mü derim.
Senden ayrı geçecek,
Güne ben gün mü derim.
Yumurtanın sarısı,
Düştü yere yarısı.
kaderim de böyleymiş,
Oldum gurbet karısı.
Anamın özüydüm,
Sandıkdaki beziydim.
Attı gurbet ellere,
San ki el kızıydım.
Sigaramın dumanı,
Yoktur yarin imanı.
Olsa yarin imanı,
Kalkar dağın dumanı.
Karşıda kara koyun,
Dutun çadıra koyun.
Yarinden ayrılanın,
Adını deste koyun.
Kayalardan kayarım,
Yoktur benim ayarım.
Düştüm ayarsız yare,
Kaderime yanarım.
Ay gülüm gara gülüm,
Söylesene benim bülbülüm.
Ne dedim de darıldın,
Lal olsun benim dilim.
Kavakta kuru dallar,
Giydiğim mavi şalvar.
Beni sana vermezler,
Tez gel Allah'a yalvar.
Ördek suya dal da gel,
Git yarimi al da gel.
Eğer yarim gelmezse,
Fotoğrafını çal da gel.
Tarlalar bıtırak,
Gel yarim oturak.
Oturmadan ne çıkar.
Sarılah da kurtulak.
Kaynanam geliverse,
Sarmayı sarıverse.
Sarma pişince,
O geberiverse.
|
